Кіру

Ауызша аудармашы

Кәсіптің сипаттамасы
2643-3-005
Ауызша аудармашы
Кәсіптік стандарт
Кәсіптік стандарттың паспорты
Басқа кәсіптермен байланыс
Кәсіптер картасы
Тану ережелері
Кәсіптер тізілімі
Сипаттама
Негізгі мақсат
Тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар
  • Күйзеліске тұрақтылық
  • мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
  • мәдениеттілік және әдеп
  • алқалылық
  • аналитикалық ақыл құрылымы
  • жоғары кәсібилік
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
  • ІІ санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және санатсыз аудармашы лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі;
Басқа кәсіптермен байланыс
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы (жазбаша)
Толығырақ
4 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Ауызша аудармашы
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудиодескриптор
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Ауызша аудармашы
Толығырақ
5 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы (жазбаша)
Толығырақ
7 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармалардың бақылау редакторы
Толығырақ
4 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы (жазбаша)
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы-дактилолог
Толығырақ
Деңгей 5
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат) , 02310100 Аударма ісі (түрлері бойынша) , 5АВ02310101 Аударма ісінің қолданбалы бакалавры

Машықтар
1. Кәсіби міндеттерді орындау үшін қажетті ақпаратты алу көздерін пайдалану;
2. Аударма жасау кезінде коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
4. Нормативтік және мәнмәтіндік балама сәйкестіктерді айқындау мақсатында тиісті нысаналық салада терминологияға салыстырмалы зерделеу жүргізу;
5. Баламалықты сақтай отырып, ауызша ізбе-із аударма дағдыларын қолдану;
6. Бір тілден екінші тілге жылдам ауысу.

Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы және практикасын;
3. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасының негіздерін;
4. Психолингвистика негіздерін;
5. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін ;
6. Лексикалық, терминологиялық және жағдаяттық анықтамалықтар мен сөздіктерді;
7. Аудармашының кәсіби әдебін.
Машықтар
1. Ілеспе аударманы орындау үшін қажетті ақпаратты алу көздерін пайдалану;
2. Ілеспе аударма жасау кезінде коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Нормативтік және мәнмәтіндік балама сәйкестіктерді айқындау мақсатында терминологияны зерделеу;
4. Көрнекі және дыбыстық ақпарат көздерін талдау;
5. Шектелген уақыт шарттарында прецизионалды ақпарат ұсыну;
6. Ілеспе аударманың техникалық тәсілдерін (ықтималдық болжау, мәтінді ықшамдау, өзгертіп айту) меңгеру;
7. Бір мезгілде бастапқы мәтінді қабылдау және аударылатын мәтінді қайта жеткізуді меңзейтін ілеспе аударма жасау;
8. Басқа тілдерден аудармашыларға пилот-кабинаның (реле) қызметін атқару және пилот-кабинадан дыбысты ала отырып, ілеспе аударма жасау;
9. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдардың жұмысқа қабілеттілігін тексеру (техникалық персоналмен бірге);
10. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдарды пайдалану.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы және практикасын;
3. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасының негіздерін;
4. Ілеспе аударманың темпоралдық параметрлерін;
5. Ілеспе аударманы ұйымдастыру сызбаларын;
6. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдарды;
7. Аудармашының моральдық кодексін;
8. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесінің негіздерін.
Машықтар
1. Қажетті ақпарат көздерін пайдалану;
2. Коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Табысты коммуникацияны қамтамасыз ету тәсілдерін пайдалану;
4. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
5. Прецизионалды лексиканы естіп қабылдау және қайта жеткізу;
6. Бастапқы тілді естіп қабылдау және түсіну;
7. Ауызша ізбе-із аударма жасау;
8. Лексикаға сай сөздік және аудармашылық сәйкестіктерді пайдалану.


Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аудармашылық шапшаң жазу жүйелерін ұйымдастыру қағидаттары;
3. Бастапқы және аударылатын тілдерде сөйлейтін адамдардың коммуникативтік мінез-құлқындағы ұлттық ерекшеліктер;
4. Аударма теориясы және практикасы;
5. Психология негіздері;
6. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасы;
7. Аудармашының кәсіби әдебі.


Машықтар
1. Бастапқы және аударылатын тілдердегі функционалдық сөйлеу стильдерін меңгеру;
2. Ауызша ізбе-із аударма жасау негіздерін меңгеру;
3. Бір тілден екінші тілге жылдам ауысу;
4. Туристік топты сүйемелдеу кезінде қолданылатын техникалық құрал-жабдықты пайдалану;
5. Мәдениетаралық қарым-қатынас кезінде туындайтын кикілжің жағдаяттарын шешу.

Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Ана тілі және шет тілдегі экскурсия бағдарламаларын;
3. Бастапқы және аударылатын тілдердің лингвомәдениет ерекшеліктерін;
4. Туристік экскурсия тақырыбына сәйкес нысаналық саланы;
5. Кәсіби аударма саласындағы әдеп және құқық нормаларын;
6. Қазақстан Республикасының аумағында шетел азаматтарының болу қағидаларын реттейтін нормативтік құжаттар және шетел азаматтарынан тұратын туристік топтарды сүйемелдеудің құқықтық нормаларын.

Машықтар
1. Талқылаудың басқа бөліктерін, тақырып ерекшелігі мен аудиторияны ескере отырып, мәнмәтінді түсіну және ақпаратты түсіндіру;
2. Негізгі ақпаратты жеткізу үшін басты идеяларды анықтау;
3. Аударманың дәлдігіне әсер етуі мүмкін сөйлеу ерекшеліктерін ескеру;
4. Аударманың дәлдігі мен сәйкестігін қамтамасыз ету;
5. Ақпарат ағынын мағынасын жоғалтпай үйлестіру;
6. Әріптестермен тиімді өзара қарым-қатынас жасау және қолдау үшін жұппен жұмыс істеу;
7. Екі тілдік ағынмен жұмыс істеу үшін бірнеше когнитивті міндетті орындау;
8. Бастапқы аударма тілінің жазбаша нысанын меңгеру;
9. Аудармаға жеткілікті дейгейде ЖК бағдарламаларын пайдалану;
10. Мәтінді өзгертіп айту.
Білімдер
1. Ақпаратты дәл қабылдау және аударма үшін басты тұстарын таңдау іскерлігіне арналған белсенді тыңдау негіздерін;
2. Ауызша аударма негіздерін;
3. Қабылдау және аудару үшін когнитивті талпыныстарды қалай барынша азайтуды, мидың ақпаратты қалай өңдейтінін және шектен тыс жүктемені болдырмауды түсіну үшін когнитивті және сөйлеу ілімін;
4. Ілеспе аударманың практикалық әдістерін;
5. Ілеспе аударма техникасы және құралдарын;
6. Басқа аудармашымен жұппен жұмыс істеу тиімділігін.
Машықтар
1. Аударылатын мәтіннің басты элементтерін айқындау;
2. Аударманы дұрыс жеткізу үшін интонация мен эмоцияны анықтау;
3. Терминдер мен сөз орамдарын дұрыс түсіндіру үшін мәнмәтінді түсіну;
4. Аударманы жеңіл қабылдау үшін сөйлеуді мағыналық блоктарға бөлу;
5. Тиісті лексикалық базаны пайдалану үшін тақырып ерекшелігін ескеру;
6. Мағынаны сақтау үшін дұрыс лексика таңдау;
7. Мәдени элементтерді аудармада бейімдеу;
8. Түпнұсқаның дәлдігі мен мағынасын сақтай отырып, ілеспе аударма жасау.
Білімдер
1. Бастапқы және аударылатын тілдердің тілдік нормаларын;
2. Бейімдеу және дұрыс мағынаны жеткізу үшін мәдени және мәнмәтіндік айырмашылықтарын;
3. Кәсіби терминология;
4. Ілеспе аударма үдерісі және аударма техникасын;
5. Ілеспе аудармаға арналған құрал-жабдықтарды, оларды пайдалану;
6. Іскерлік әдеп және қарым-қатынас нормалары.


Машықтар
1. Ақпаратты қабылдау және жылдам өңдеу;
2. Ақпаратты барынша аз кешіктіріп жеткізу;
3. Зерде мен фрагментарлық өңдеуді жаттықтыру;
4. Қателіктер мен түзетулерді барынша азайту;
5. Техникалық құралдармен жұмыс істеу;
6. Аударма мәтініндегі негізгі тұстарды айқындау;
7. Тілдік қиындықтар және баламалармен жұмыс істеу;
8. Шынайы уақытта ілеспе аударма жасау;
9. Кәсіби әдепті пайдалану.
Білімдер
1. Ілеспе аударма жасау үшін дұрыс уақыт бөлуді;
2. Мәдениетаралық коммуникация және мәдениетаралық айырмашылықтарды;
3. Аударма кезінде қателіктер мен кешіктіруді болдырмау үшін мамандандырылған терминологияны;
4. Когнитивті үдерістер және зердемен тиімді жұмыс істеу әдістерін;
5. Аударма үдерісін қарқындатуға арналған технология және құрал-жабдықтарды;
6. Басты ақпарат элементтерін қайта жеткізуді;
7. Бастапқы және аударылатын тілдердің құрылымын;
8. Кәсіби стандарттар және кәсіби әдепті.