Кіру

Аудармашы (жазбаша)

Кәсіптің сипаттамасы
2643-2-001
Аудармашы (жазбаша)
Кәсіптік стандарт
Кәсіптік стандарттың паспорты
Басқа кәсіптермен байланыс
Кәсіптер картасы
Тану ережелері
Кәсіптер тізілімі
Сипаттама
Негізгі мақсат
Тіларалық жазбаша аударманы жүзеге асыру
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар
  • жоғары кәсібилік
  • мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
  • мінез-құлық мәдениеті мен әдебі
  • өз бетінше және топта жұмыс істеу қабілеті
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
  • І санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және ІІ санаттағы аудармашы лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі;
Басқа кәсіптермен байланыс
4 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Ауызша аудармашы
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудиодескриптор
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Ауызша аудармашы
Толығырақ
5 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Ауызша аудармашы
Толығырақ
5 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы (жазбаша)
Толығырақ
7 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармалардың бақылау редакторы
Толығырақ
4 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы (жазбаша)
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Аудармашы-дактилолог
Толығырақ
Деңгей 6
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура) , 6B023 Тілдер және әдебиет

Машықтар
1. Мәтіннің коммуникативтік бағытын анықтау мақсатында оған аударма алдындағы талдауын жүргізу;
2. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
3. Бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне аударма тіліндегі сөздік және аударма сәйкестігін табу;
4. Жазбаша аударманың кешенді техникалық тәсілдерін меңгеру;
5. Мәтінді халықаралық-құқықтық салада қабылданған жанрлық-стилистикалық нормаларға сәйкес аудару;
6. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын қолдану;
7. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын пайдалану;
8. Өздігінен редакциялауды, орындалған аударманы, рефератты редакциялауды жүзеге асыру;
9. Аудармадан кейінгі редакциялауды жүзеге асыру (автоматты немесе автоматтандырылған аударма құралдарын қолданған жағдайда);
10. Аударма мәтінін тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес рәсімдеу.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасын;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемдегі халықаралық құқықты;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі халықаралық құқық терминологиясын;
5. Бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне аударма тілінде сөздік және аударма сәйкестігін табу;
6. Жазбаша аударманы жүзеге асыру тәсілдері мен амалдарын;
7. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын;
8. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелерін; аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелерін;
9. Рефераттаудың техникалық тәсілдерін;
10. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды білу.
Машықтар
1. Мәтіннің коммуникативтік бағытын анықтау үшін оған аударма алдындағы талдауын жүргізу;
2. Бастапқы және аударма мәтіндерін түзудің коммуникативтік сипатын анықтау;
3. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
4. Аударма тіліндегі бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне сөздік және аударма сәйкестігін табу;
5. Жазбаша аударманың кешенді техникалық тәсілдерін меңгеру;
6. Мәтінді аударма алдындағы талдау нәтижесін ескере отырып және әскери сала мен ұлттық қауіпсіздік саласында қабылданған аударма тілінің жанрлық-стилистикалық нормаларына сәйкес аудару;
7. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын пайдалану;
8. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын қолдану;
9. Өздігінен редакциялауды, орындалған аударманы, рефератты редакциялауды жүзеге асыру;
10. Аударманы редакциялағаннан кейін қайта қарау (автоматты немесе автоматтандырылған аударма құралдарын қолданған жағдайда);
11. Аударма мәтінін тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес рәсімдеу.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы мен практикасын;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемде әскери және ұлттық қауіпсіздік саласын;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі әскери және ұлттық қауіпсіздік саласының терминологиясын;
5. Жазбаша аударманы жүзеге асырудың амалдары мен тәсілдерін;
6. Рефераттаудың техникалық тәсілдерін;
7. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелерін;
8. Аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелерін;
9. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды.
Машықтар
1. Әртүрлі құқықтық (қылмыстық, азаматтық, әкімшілік, халықаралық құқық) тақырыптағы мәтіндермен жұмыс істей білу;
2. Құқықтық жүйелердегі айырмашылықтарды ескере отырып, мақсатты тілдегі құқықтық ұғымдардың баламасын табу және бейімдеу;
3. Күрделі құқықтық құрылымдарды талдай білу және оларды мақсатты тілге бейімдеу;
4. Бастапқы және аударылған мәтіндерді құрудың коммуникативті жағдайларының сипатын анықтау;
5. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
6. Аударма тіліндегі бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне сөздік және аударма сәйкестігін табу;
7. Жазбаша аударманың техникалық тәсілдер кешенін меңгеру;
8. Сот құжаттарының құрылымы мен мазмұнын түсіну;
9. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын пайдалану;
10. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын қолдану;
11. Орындалған аударманы, редакциялауды және өздігінен редакциялауды жүзеге асыру;
12. Аудармадан кейінгі редакциялауды жүзеге асыру (автоматты немесе автоматтандырылған аударым құралдары қолданылған жағдайда);
13. Тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес аударма мәтінін ресімдеу.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы мен практикасын;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемде сот құжаттарын;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі сот жүйесінің терминологиясын;
5. Ресми заң терминдерін, заңдарды;
6. Жазбаша аударманы жүзеге асырудың амалдары мен тәсілдерін;
7. Аударманың техникалық тәсілдерін;
8. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелерін;
9. Аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелерін;
10. Кәсіби аударма саласындағы әдеп және құқықтық нормаларды.

Машықтар
1. Көркем фильмнің диалогтық парағына, деректі фильмнің түсініктеме мәтініне, таймкоды бар субтитр парағына, аудиожазбаға және бейнеқатарға аударма алдындағы талдау жүргізу;
2. Көркем фильмді дубляждау үшін аударма мәтінін пайдалану мақсатында диалог парағын аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
3. Экранда көрсету уақытын ескере отырып, субтитрлерді аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
4. Кинематографиялық өнімді дыбыстандыру үшін аударма мәтінін пайдалану мақсатында түсініктеме мәтінін аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
5. Аударылған мәтінді фонетикалық синхрондауды, оның ішінде ашық және жартылай ашық дауысты және дауыссыз дыбыстарды ескере отырып, мәтінді артикуляцияға қоюды жүзеге асыру;
6. Қатысушы кейіпкерлердің дене қимылдарын, ымдауын және өзге де вербалды емес әрекетін ескере отырып, аударма мәтінін кинестетикалық синхрондауды жүзеге асыру;
7. Мәтінді дубляждауға, кадр сыртындағы дыбыстандыруға, субтитрлеуге бейімдеуді ескере отырып, аудиовизуалды материалды аударма тіліне аудару;
8. Енгізілетін ортаның (стереотуындылардың, толықтырылған, виртуалды және аралас шындық форматы) ерекшеліктері мен талаптарын ескеру;
9. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативті жағдайдың сипатын дұрыс анықтау.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы мен практикасын;
3. Кинотаным негіздерін;
4. Сценарий өнерінің негіздерін;
5. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды;
6. Дубляждау, кадр сыртындағы дыбыстандыру, субтитрлеу үшін мәтінмен жұмыстың негізгі қағидаттарын;
7. Аудиовизуалды материалды локализациялау және қосымша мәнмәтінмен жұмыс істеу қағидаттарын;
8. Аудиовизуалды аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде берілген пәндік аумақты;
9. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктерін;
10. Диалог парақтарын, түсініктеме мәтіндерін және субтитр парақтарын құрудың техникалық стандарттары мен параметрлерін.

Машықтар
1. Аудиовизуалды материалды оны бейімдеу қажеттілігін ескере отырып, аударма алдындағы талдауды жүзеге асыру;
2. Шығарманы бастапқы тілде жасау кезінде пайдаланылатын глоссарийлер мен өзге де материалдарды (жалқы есімдердің транскрипциясының глоссарийлері, бұрын аударылған және шығармалардың негізі ретінде алынған әдеби, комикстік, ойын материалдары) зерделеу;
3. Аудиовизуалды аудармаға корректорлық түзетуді жүзеге асыру;
4. Аудиовизуалдық шығарманы локализациялау үшін мәтінді редакциялау;
5. Аударылатын тілде кейінгі дубляждау үшін мәтінді редакциялау;
6. Аударма тіліндегі субтитр мәтінін редакциялау;
7. Аудиовизуалды материалдың аудармасын редакциялау;
8. Аударылған аудиовизуалды материалды өздігінен редакциялауды жүзеге асыру;
9. Аударылған материалды тапсырыс беруші ұйыммен бірлесіп редакциялауды жүзеге асыру;
10. Жасалған аудиовизуалдық шығарманы тестілеу.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Аударма теориясы мен практикасын;
3. Кинотаным негіздерін;
4. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды;
5. Кадр сыртындағы дыбыстандыруға арналған аударма талдауының негіздерін;
6. Дубляждау үшін мәтінмен жұмыс істеудің негізгі қағидаттарын;
7. Аудиовизуалды шығарманы локализациялау және қосымша мәнмәтінмен жұмыс істеу қағидаттарын;
8. Аудиовизуалды аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде берілген пәндік саланы;
9. Диалогтық парақтарды, түсініктеме мәтіндерін және субтитр парақтарын құрудың техникалық нормалары мен параметрлерін білу.
Машықтар
1. Мәтінді қабылдау ерекшеліктері бар екінші мәдениет пен аудиторияның ерекшеліктеріне бейімдеу (нашар еститін және есту қабілетінен айрылған);
2. Материалды бейімдеу үшін арнайы технологиялар мен әдістерді қолдана отырып ымдау тіліне және ымдау тіліне аудиовизуалды мәтіндерді аудару;
3. Локализациялауға дайындық үшін аудиовизуалдық шығарманы бастапқы тілде талдау;
4. Кәсіби мәселелерді шешу үшін қажетті ақпарат алу көздерін пайдалану;
5. Енгізілетін ортаның (стереотуынды, толықтырылған, виртуалды және аралас шындық форматы) ерекшеліктері мен талаптарын ескеру;
6. Субтитр мәтіндерін бастапқы тілде де, аударма тілінде де, оның ішінде есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлерді де дайындау және өңдеу;
7. Тиісті ортада аударманың қабылдануы туралы деректерді ескеру;
8. Субтитрлерді құру, аудару, жанды субтитрлеу/түсініктеме беру, сондай-ақ әртүрлі жолдарды (бейне, дыбыс, субтитрлер) таза файлға келтіру үшін ақпараттық технологиялар мен құралдарды, атап айтқанда субтитрлеу бағдарламаларын қолдану;
9. Құрамында мақсатты аудитория өкілдері бар фокус-топтармен және есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлерді тестілеу үшін нашар еститін немесе есту қабілетінен айрылған сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
10. Коммуникативті жағдайдың сипатын және есту қабілеті нашар аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.
Білімдер
1. Заманауи тілдік тенденциялар мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейлерінде қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Субтитрлеудің негізгі қағидаттарын;
3. Есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлеу қағидаттарын;
4. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелерін;
5. Кинотаным негіздерін;
6. Есту қабілетінің жоғалу ерекшелігіне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санаттарының ақпаратты қабылдау ерекшеліктерін;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды.
Машықтар
1. Айрықша когнитивті талаптары бар аудиториялар үшін аудиовизуалды материалды бейімдеу қажеттілігін анықтау;
2. Аудиовизуалды материалды мақсатты аудиториялардың қабылдауының ерекшелігін ескере отырып, бастапқы тілде және аударма тілінде талдау;
3. Мәтінді "түсінікті тілде" құру және (немесе) бейімдеу;
4. Мәтінді аудиодескрипцияға бейімдеу;
5. Қандай да бір аудиовизуалды әрекетті немесе мәдениет, өнер, спорт объектісін сипаттау үшін, оның ішінде кинофильмдердің, концерттік бағдарламалардың, түрлі қойылымдар мен спорттық жарыстардың бейнероликтерін синхрондау және ауыстыру кезінде осы мәтінді кейіннен жазу үшін мәтіндер жасау;
6. Іс-әрекетті нақты уақыт режимінде сипаттау үшін синхронды аудиодескрипт ретінде бұқаралық іс-шараларда жұмыс істеу;
7. Кино және телекомпаниялармен, театрлармен, мұражайлармен олардың өнімін көру қабілетінен айрылған және нашар көретін адамдардың қажеттіліктеріне бейімдеу үшін консультациялық жұмыстар жүргізу;
8. Тиісті ортада аудиодескрипцияның қабылдануы туралы деректерді ескеру;
9. Аудиодескрипция, синхронды аудиодескрипция жасау үшін ақпараттық технологиялар мен жабдықты пайдалану;
10. Аудиодескрипцияны сынау үшін мақсатты аудитория өкілдерінен тұратын фокус-топтармен және көру қабілетінен айрылған сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
11. Коммуникативтік жағдайдың сипатын және көру қабілеті бұзылған аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.
Білімдер
1. Заманауи тілдік үрдістер мен сандық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Субтитрлеудің негізгі қағидаттарын;
3. Есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлеу қағидаттарын;
4. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелерін;
5. Кинотаным негіздерін;
6. Есту қабілетінің жоғалу ерекшелігіне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санаттарының ақпаратты қабылдау ерекшеліктерін;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды.