Кіру

Энергетикадағы кешенді желілердің киберқауіпсіздік жөніндегі маманы

Кәсіптің сипаттамасы
2524-0
Энергетикадағы кешенді желілердің киберқауіпсіздік жөніндегі маманы
Кәсіптік стандарт
Кәсіптік стандарттың паспорты
Басқа кәсіптермен байланыс
Кәсіптер картасы
Тану ережелері
Кәсіптер тізілімі
Сипаттама
Негізгі мақсат
Энергетика объектілері арасындағы байланыс арналарының бұзылуын және энергетикалық жабдыққа рұқсатсыз әсер етуді болдырмау мақсатында энергетикалық кешен объектілерін қорғауды қамтамасыз ету
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар
  • Дербестік және жауапкершілік
  • Күйзеліске тұрақтылық
  • Командада жұмыс істей білу
  • Тәртіптілік
  • Ауызекі сөйлеу дағдылары
  • Жазбаша қарым-қатынас жасау дағдылары
  • Көшбасшылық
  • командада жұмыс істей білу.
  • жедел әрекет ету қабілеті.
  • жүйелі, талдамалық және математикалық ойлау.
  • зейінділік.
  • мәселелерді шешуге кәсіби тұрғыдан қарау.
  • ұйымдастырушылық қабілет.
  • бастамашылдық.
  • мәселелерді шешу және шешімдер қабылдау кезінде жаңа ақпараттың маңыздылығын түсіну.
  • ұйымдасқандық және уақытты тиімді басқару.
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
  • Жұмыс өтіліне қойылатын талаптар жоқ.
Басқа кәсіптермен байланыс
6 СБШ-нің деңгейі
Жасанды интеллектіні әзірлеу және енгізу жөніндегі инженер (энергетика саласында)
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі
Ақылды желілер жобалаушысы
Толығырақ
Деңгей 6
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура) , 6В063 Ақпараттық қауіпсіздік , 6B071 Инженерия және инженерлік іс

Машықтар
1. Ұйымның қауіпсіздік жүйесіндегі осал тұстарды айқындау мақсатында осалдықтар мен эксплойттарға тұрақты түрде сканерлеуді (оның ішінде SIEM құралдарын пайдалана отырып) жоспарлау және жүргізу.
2. Қауіпсіздік жүйелеріне енуге тестілеу (пентест) жүргізу.
3. Тәуекелдер деңгейін бағалау үшін осалдықтарды сканерлеу нәтижелерін пайдалану.
4. Осалдықтарды немесе тәуекелдерді жою жөнінде ұсынымдар әзірлеу.
Білімдер
1. Енуге тестілеу (пентест) жүргізу негіздері және Python, BASH, Java, Ruby, Perl бағдарламалау тілдері.
2.Ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларына ден қою жөніндегі ұйымның қолданыстағы саясаты мен рәсімдері.
3. Ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларын анықтауға және олардың алдын алуға арналған салалық стандартты құралдар.
4. Аномальды белсенділікті сәйкестендіру сипаттамалары.
5. NIDS, NIPS, HIDS және HIPS жүйелерін орнату және баптау қағидаттары.
6. Ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларын анықтау туралы есептерді дайындауға қажетті құжаттама.
7. Белгілі осалдықтар жойылғанға дейін жаңа осалдықтар туралы ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз ету мақсатында оны басқару тәртібі.
8. Кәсіпорындардың архитектурасы мен желілерінде NIDS/NIPS өнімдерін жобалау кезінде датчиктерді дұрыс орналастыру қағидаттары.
9. Ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларын анықтау жүйелеріне қызмет көрсету және оларды баптау тәртібі.
10. SIEM құралдарын пайдалана отырып осалдықтарды сканерлеуді жүргізу әдістері.
11. Қорғаныш мониторингін қолдану арқылы желідегі немесе жүйедегі аномальды белсенділікті анықтау әдістері.
12. Энергетика саласының ерекшеліктерін ескере отырып, жүйелердің қорғалу деңгейі мен осалдықтарын талдауға арналған бағдарламалық құралдар мен әдістер.
13. Энергетика объектілерінің жұмыс істеуінің құқықтық, инженерлік-техникалық және ұйымдастырушылық негіздері.
14. Электр энергиясын тарату жөніндегі кәсіпорындағы ақпаратты кешенді қорғауды ұйымдастыру жүйелері.
15. Қолжетімділікті шектеу кіші жүйелері.
16. Шабуылдарды анықтау кіші жүйелері.
17. Қасақана әсерлерден қорғау және ақпараттың тұтастығын бақылау кіші жүйелері.
18. Бөлінген байланыс арналары арқылы жалпы пайдаланудағы жүйе арқылы өзара әрекеттесетін объектілер арасында қорғалған арнаны құру тәртібі.
19. Өзара әрекеттесетін объектілерді аутентификациялау, жіберушінің түпнұсқалығын және берілетін деректердің тұтастығын тексеру тәртібі.
Машықтар
1. Ақпаратты қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі шешімдер мен шараларды әзірлеу және қабылдау, автоматтандырылған бақылау құралдарын тиімді пайдалану, мемлекеттік құпияларды құрайтын мәліметтердің ақпараттың сыртқа шығуының ықтимал арналарының анықталуын қамтамасыз ету мақсатында электр энергиясын тарату жөніндегі кәсіпорын материалдарын жинауды және талдауды жүзеге асыру.
2. Ақпараттық қауіпсіздікке төнетін ықтимал қатерлерді, бағдарламалық және аппараттық қамтамасыз етудің осалдықтарын айқындау.
3. Деструктивті ақпараттық әсер ету қатерлерімен байланысты тәуекелдерді анықтау, бағалау және қайта бағалау технологияларын әзірлеу.
4. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелерінің (ДТБЖ) қауіпсіздігін тестілеуді жүргізу.
5. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелеріне (ДТБЖ) жасалатын кибершабуылдарды анықтау және олардың алдын алу.
6. Тәулік бойы қорғаныш мониторингін қоса алғанда, ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларын анықтау және олардың алдын алу жүйелерін орнатуды, пайдалануды және техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру.
7. Желілік ресурстарға төнетін ықтимал қатерлер мен аномальды белсенділікті анықтау мақсатында желілік трафик деректерін талдау және сипаттау.
Білімдер
1. Қорғалатын мәліметтерді бақылау және ақпараттың таралу арналарының анықтау әдістері мен құралдары.
2. Ақпараттық қауіпсіздік қатерлерін анықтау әдістері мен құралдары.
3. Ақпаратты деструктивті ақпараттық әсерлерден қорғаудың техникалық және бағдарламалық-аппараттық құралдарының әдістері мен құралдары.
4. Ақпаратты беру, өңдеу, көрсету және сақтау құралдарын қорғау жөніндегі жұмыстарды жүргізудің, арнайы зерттеулер мен тексерулерді орындаудың әдістері.
5. Ақпаратты қорғау және мемлекеттік құпияларды қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстарды жоспарлау мен ұйымдастыру әдістері.
6. Цифрлық объектілерді жобалау және аттестаттау тәртібі;
7. Цифрлық объектілердегі ақпаратты қорғау тиімділігін бақылау;
8. Ашық радиобайланыс арналарын пайдалануды бақылауды жүзеге асыру тәртібі.
9. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелерінің (ДТБЖ) негіздері, оның ішінде архитектурасы мен құрамдас бөліктері (контроллерлер, датчиктер, адам-машина интерфейстері (HMI), коммуникациялық желілер).
10. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелерінде (ДТБЖ) қолданылатын хаттамалар (Modbus, DNP3, IEC 60870-5-104, OPC).
11. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелеріне (ДТБЖ) бағытталған кибершабуылдардың түрлері (DDoS-шабуылдар, зиянды бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы жасалатын шабуылдар, фишинг).
12. Шабуылдардың алдын алу және олардың салдарын азайту әдістері мен құралдары (антивирустық бағдарламалар, желіаралық экрандар, IDS/IPS жүйелері).

Машықтар
1. Ұйымда қолданыстағы қауіпсіздік операциялары мен талаптарын айқындау.
2. Ұйымның қолданыстағы кибероперацияларының тиімділігін ұйым талаптарымен салыстыра отырып талдау жүргізу.
3. Талдау нәтижелерін ұйым талаптарына сәйкес құжаттау.
4. Өнеркәсіптік басқару жүйелерін (ICS) енгізу және оларға қызмет көрсету.
5. Кибероперацияларды жүзеге асыру үшін қолданыстағы ұйымдастырушылық операцияларға, қызмет көрсету процестеріне және міндеттерге қажетті өзгерістер мен жаңартуларды айқындау және құжаттау.
6. Диспетчерлік-технологиялық басқару жүйелері (ДТБЖ) үшін қауіпсіздік саясаттарын әзірлеу және енгізу.
7. Қажетті операциялық және талдамалық процестерді, сондай-ақ инциденттер туралы есептілік рәсімдерін енгізу.
Білімдер
1. Техникалық, өндірістік және ұйымдастырушылық құжаттама;
2. Белгіленген құрылымдарды пайдалана отырып, егжей-тегжейлі талдауды, қорытындылар мен ұсынымдарды қамтитын құжаттаманы әзірлеу тәртібі;
3. Энергетика саласының ерекшелік-терін ескере отырып, өнеркәсіптік басқару жүйелері (ICS) саласындағы салалық және техникалық білімдер;
4. Бағдарламалау тілдері (скрипттік бағдарламалау тілдері және жүйелік бағдарламалау тілдері);
5. Энергетика объектілерінің жұмыс істеуінің құқықтық, инженерлік-техникалық және ұйымдастырушылық негіздері;
6. Қауіпсіздік саясаттарын әзірлеу қағидаттары және оларды іске асыру тәртібі;
7. Қолжетімділікті басқару және аутентификациялау әдістері (көп факторлы аутентификация, рөлдер негізінде қолжетімділікті бақылау);
8. Электр энергиясын тарату жөніндегі кәсіпорынның мамандануы және оның қызмет ерекшеліктері;
9. Электр энергиясын өндіру және тарату технологиялары;
10. Есептеу орталықтарының техникалық құралдармен жарақтандырылу деңгейі, оларды дамыту және жаңғырту перспективалары;
11. Кәсіпорынның негізгі және қосалқы техникалық құралдармен және жүйелермен жарақтандырылу деңгейі, оларды дамыту және жаңғырту перспективалары;
12. Кәсіпорынның ақпараттық инфрақұрылымының негізгі жүйесінің басқару, байланыс және автоматтандыру құрылымы мен негізгі элементтері;
13. Ақпаратты қорғау мәселелері бойынша заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілер;
14. Ақпаратты қорғау мәселелері бойынша әдістемелік және нормативтік-техникалық материалдар;
15. Мемлекеттік құпияларды және қолжетімділігі шектеулі өзге де ақпаратты қорғау жөніндегі қызметті реттейтін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілер мен әдістемелік құжаттар.
Машықтар
1. Жүйелердің бағдарламалық және аппараттық қамтамасыз етілуін тұрақты түрде жаңартуды жүзеге асыру.
2. Антивирустық бағдарламаларды орнатуды және жаңартуды жүзеге асыру.
3. Өнеркәсіптік желі тораптарының желіаралық экрандарын баптауды жүзеге асыру.
4. Жаңартуларды енгізгенге дейін олардың өнеркәсіптік бағдарламалық қамтамасыз етумен үйлесімділігін тестілеу.
Білімдер
1. Кәсіпорынның өнеркәсіптік желілік тораптарының жұмыс істеу қағидаттары.
2. Шифрлау және криптография негіздері.
3. Бағдарламалық қамтамасыз етуді орнату және жаңарту қағидаттарына қойылатын саясаттар мен талаптар.
4. Желіаралық экрандардың жұмыс істеу, қолданылу және конфигурациялау қағидаттары.
5. Желіаралық экранда рұқсат етілген трафикті айқындау үшін ACL (Access Control List) критерийлерін баптау тәртібі.
6. Энергетика объектілерінің жұмыс істеуінің құқықтық, инженерлік-техникалық және ұйымдастырушылық негіздері.
Машықтар
1. Стандартты үлгілер мен құралдарды пайдалана отырып, киберинциденттерді тіркеу, сыныптау және олардың басымдықтарын айқындау;
2. Қауіпсіздік инциденттері бойынша құжаттаманы жүргізу;
3. IoT құрылғыларының кәсіпорынның электр желілеріне қосылу инфрақұрылымын айқындау;
4. IIoT жүйелеріндегі аномалиялар мен қауіпсіздік инциденттерін анықтау;
5. IIoT соңғы нүктелерінің қауіпсіздігіне байланысты мәселелер бойынша ақпарат жинауды, терең талдауды, диагностикалауды және оларды жоюды жүзеге асыру;
6. IIoT қауіпсіздігі мәселелерін анықтау процестеріне тұрақты техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру;
7. IIoT бойынша мониторинг пен есептілікке арналған ақпараттық панельдерді жобалау және әзірлеу;
8. IIoT жүйесінің барлық деңгейлерінде сыни осалдықтарды сканерлеуді жүзеге асыру;
9. Қауіпсіздік құрылғыларының резервтік көшірмесін жасауды және оларды шифрлауды жүзеге асыру.
Білімдер
1. Мониторингке арналған ақпараттық панельдерді әзірлеу қағидаттары;
2. Бағдарламалау және деректерді визуализациялау тілдері (Python, R, SQL, NodeJS).
3. Шифрлау және криптография негіздері;
4. Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі ұйымдық саясаттар, рәсімдер мен нұсқаулықтар;
5. Ақпараттық қауіпсіздік рәсімдерін құжаттау және енгізу үшін деректер алмасу рәсімдері;
6. Қауіпсіздік мониторингін жүргізуге арналған қолжетімді стандартты үлгілер мен құралдардың жиынтығы;
7. IIoT жүйелеріндегі желілердің, құрылғылардың, конфигурациялардың негізгі топологиялары және қосылу мүмкіндіктері;
8. IIoT қауіпсіздігінің әртүрлі деңгейлері мен қолданылу салалары, оның ішінде құрылғылар, бұлттық сервистер, коммуникациялар, деректер базалары және қолданбалар;
9. IoT киберинциденттеріне ден қоюдың күнделікті операциялық рәсімдері;
10. Осалдықтарды жою және IoT киберинциденттеріне ден қою.;
11. IoT жүйелерінде киберқауіпсіздік деңгейін арттыру шараларын енгізу қағидаттары;
12. IoT жүйелеріндегі аудит жүргізу, аномалияларды анықтау және талдау хаттамалары;
13. Энергетика объектілерінің жұмыс істеуінің құқықтық, инженерлік-техникалық және ұйымдастырушылық негіздері.

Машықтар
1. Киберқауіпсіздік инцидентінің туындау фактісін және оның сипатын анықтау әрі растау.
2. Киберқауіпсіздік инциденттеріне ден қоюға қатысты заңнамалық талаптарды, ұйымның саясаттарын, рәсімдерін және жоспарларын айқындау.
3. Инциденттің көздерін, ықпалын және салдарын талдау мен бағалауды жүзеге асыру.
4. Инцидентке ден қою жоспарын іске қосу және киберинциденттің оқшауландырылғанын растау.
5. Ұйымның критикалық жүйелік инфрақұрылымына келтірілген залалды немесе деректердің таралып кету салдарын бағалауды жүзеге асыру.
6. Киберқауіпсіздік инцидентін, қабылданған шараларды, қабылданған шешімдерді және қол жеткізілген нәтижелерді құжаттау.
Білімдер
1. Киберқауіпсіздік инциденттеріне ден қою жоспарларының негізгі ерекшеліктері, сондай-ақ олардың көздері мен туындау себептері.
2. Шабуылдардың әртүрлі түрлері, оның ішінде қызмет көрсетуден бас тарту шабуылдары (DoS), SQL-инъекциялар (SQLi), сайтаралық сценарийлерді енгізу шабуылдары (XSS), аппараттық шабуылдар және Wi-Fi желілеріне жасалатын шабуылдар.
3. Киберқауіпсіздік инциденттерін анықтау әдіснамасы, алдын алу шаралары және салдарын азайту әдістері.
4. Ақпараттық қауіпсіздік оқиғалары журналдарын құжаттау және талдау процестері.
5. Киберқауіпсіздік инциденттеріне ден қою жөніндегі ұйымның саясаты мен рәсімдері (инциденттердің сипаты мен орналасқан жерін айқындау, инциденттерді оқшаулау, қауіпсіздік түзетулерін орнату және желіге қолжетімділікті ажырату, тиісті персоналды хабардар ету және есептілікті ұсыну).
6. Ақпаратты шифрлау және дешифрлау әдістері.
7. Математика негіздері, криптография негіздері және бағдарламалау тілдерінің негіздері.
Машықтар
1. Ұйымның миссиясы мен мақсаттарына сәйкес келетін киберқауіпсіздік саясаты мен нұсқаулықтарын енгізу.
2. Ұйымның деректері мен жүйелерін заңсыз әрекет етуші тұлғалардан қорғау үшін қолданыстағы қауіпсіздік стандарттарын қолдану.
3. Инциденттерді тиімді басқаруды қамтамасыз ету мақсатында инциденттерге ден қою жоспарлары мен рәсімдерін әзірлеу және қолдау.
4. Ұйымның киберқауіпсіздік тәуекелдерін бағалау және оларды төмендету стратегияларын әзірлеу.
5. Ұйымның киберқауіпсіздік саласындағы саясаты мен ұсынымдарының өзектілігін қамтамасыз ету мақсатында қауіпсіздік саласындағы үрдістер мен туындайтын қатерлерді мониторингтеу және талдау.
6. Ақпаратты қорғау жөніндегі жұмысты регламенттейтін нормативтік және әдістемелік материалдардың, сондай-ақ ережелердің, нұсқаулықтардың және өзге де ұйымдастырушылық-өкімдік құжаттардың жобаларын әзірлеу және бекітуге дайындау.
7. Ақпарат жеткізгіштерін, коммуникацияларды қорғау және ақпараттық-басқару жүйелерін іркілістен немесе істен шығудан кейін қалпына келтіру рәсімдерін әзірлеу.
8. Ақпаратты бақылау және қорғау жөніндегі шаралар бағдарламалары мен жұмыстардың перспективалық және ағымдағы жоспарларының тиісті бөлімдеріне енгізу үшін ұсыныстарды әзірлеу және уақтылы ұсыну.
9. Қорғау және бақылаудың техникалық құралдарына қажеттілікті айқындау, оларды сатып алуға арналған өтінімдерді қажетті негіздемелермен және есептеулермен дайындау, сондай-ақ олардың жеткізілуі мен пайдаланылуын бақылау.
10. Жобалауға арналған техникалық тапсырмаларды, эскиздік, техникалық және жұмыс жобаларын қарауға қатысу, олардың қолданыстағы нормативтік және әдістемелік құжаттарға сәйкестігін қамтамасыз ету.
11. Ақпараттық инфрақұрылымның негізгі жүйелеріндегі ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға арналған техникалық тапсырмаларды қарауға қатысу, олардың қолданыстағы нормативтік және әдістемелік құжаттарға сәйкестігін бағалау.
Білімдер
1. Желілік қауіпсіздіктің кеңейтілген функциялары.
2. Энергетика саласының ерекшеліктерін ескере отырып, киберқауіпсіздік стандарттарын енгізуге қолданылатын ұйымның бизнес-процестері.
3. Белгіленген стандарттар мен талаптарды құжаттау тәртібі.
4. Желілік қауіпсіздік инфрақұрылымына қойылатын талаптар мен сипаттамаларды белгілеу қағидаттары.
5. Техникалық қызмет көрсету және хабардар ету процестерін ұйымдастыру тәртібі.
6. Желілік қауіпсіздік инфрақұрылымына жоспарлы тексерулер жүргізу тәртібі.
7. Ақпараттық қауіпсіздікті тестілеу әдістері мен рәсімдері.
8. Кәсіпорындағы қауіпсіздік тәуекелдері және тәуекелге төзімділік деңгейі.
9. Кәсіпорынның желілік қауіпсіздік инфрақұрылымын енгізуге қатысты салалық стандарттар мен қағидалар.
10. Энергетика объектілерінің жұмыс істеуінің құқықтық, инженерлік-техникалық және ұйымдастырушылық негіздері.
11. Электр энергиясын тарату жөніндегі кәсіпорынның мамандануы және оның қызмет ерекшеліктері.
12. Электр энергиясын өндіру және тарату технологиялары.
13. Есептеу орталықтарының техникалық құралдармен жарақтандырылу деңгейі, оларды дамыту және жаңғырту перспективалары.
14. Кәсіпорынның негізгі және қосалқы техникалық құралдармен және жүйелермен жарақтандырылу деңгейі, оларды дамыту және жаңғырту перспективалары.
15. Кәсіпорынның негізгі ақпараттық инфрақұрылым жүйесінің басқару, байланыс және автоматтандыру құрылымы, сондай-ақ оның негізгі элементтері.
Машықтар
1. Ақпаратты енгізуге қойылатын шектеулерді, қауіпсіздіктің бұзылуы инциденттерін басқару рәсімдерін айқындау және олардың одан әрі дамуына жол бермеу;
2. Қолжетімділік туралы келісімдерге және ресурстардың басымдығын айқындауға байланысты қауіпсіздік талаптарын, ақпаратты резервтік сақтау, өңдеу және көшіру орындарына қойылатын талаптарды, негізгі және резервтік телекоммуникациялық сервистерді (қызметтерді) пайдалану бойынша қызмет көрсету басымдықтарын ескере отырып, ашық цифрлық жүйелерге қосылу тәртібін әзірлеу;
3. Кибершабуылға қатысты дәлелдемелерді, оның ішінде журналдарды, кэшті, файлдарды және өзге де цифрлық артефактілерді жинауды, беруді және сақтауды жүзеге асыру;
4. Ішкі мүдделі тараптармен, оның ішінде атқарушы басшылықпен, киберкриминалистика мамандарымен және цифрлық технологиялар жөніндегі командалармен жұмыс істеу;
5. Кибершабуылдар туралы ақпаратты құқық қорғау органдарына ұсыну.
Білімдер
1. Киберқауіпсіздік инциденттері туралы құқық қорғау органдарына хабарлау жөніндегі ішкі хаттамалар.
2. Сезімтал деректермен жұмыс істеу тәртібі (кибершабуылдарға қатысты дәлелдемелерді жинау, шифрлау, сақтау және беру).