Кіру

Шопан

Кәсіптің сипаттамасы
9211-2-011
Шопан
Кәсіптік стандарт
Кәсіптік стандарттың паспорты
Басқа кәсіптермен байланыс
Кәсіптер картасы
Тану ережелері
Кәсіптер тізілімі
Сипаттама
Негізгі мақсат
Бекітілген қой мен ешкі басын күту, ұстау, сондай-ақ бағу және суару бойынша қосалқы жұмыстарды орындау.
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар
  • Жауапкершілік
  • Ұқыптылық
  • Күйзеліске тұрақтылық
  • Шыдамдылық
  • Командада жұмыс істей білу
  • Сыпайылық
  • Мейірімділік
  • Төзімділік пен еңбексүйгіштік
  • Парасаттылық
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
  • Жұмыс өтіліне талап етілмейді
Басқа кәсіптермен байланыс
4 СБШ-нің деңгейі
Қой өсіру жөніндегі фермер
Толығырақ
4 СБШ-нің деңгейі
Қой өсіру кешенінің және механикаландырылған фермалардың бригадирі
Толығырақ
5 СБШ-нің деңгейі
Бөлімше (кешен, ауыл шаруашылығы учаскесі, ферма) зоотехнигі
Толығырақ
6 СБШ-нің деңгейі
Ветеринариялық дәрігер
Толығырақ
3 СБШ-нің деңгейі
Қой шаруашылығы кешені мен механикаландырылған фермалардың операторы
Толығырақ
Деңгей 1
бастауыш білім

Машықтар
3-разрядқа арналған машықтар
1. Қойлар мен ешкілерді белгіленген тәртіпке сәйкес азықтандыруды, суаруды, тазалауды және жайылымға шығаруды қамтамасыз ету.
2. Жануарларды ұстауға арналған орындарды қолмен және механикаландырылған тәсілмен тазалау.
3. Жануарлардың жалпы денсаулық жағдайын бақылау, ауру белгілерін дер кезінде анықтау.
4. Тұяқтарға, жүнге, желінге және тері жамылғыларына күтім жасау шараларын жүргізу.
5. Зоогигиеналық нормаларды, қауіпсіздік ережелерін және ветеринариялық талаптарды сақтау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарларды күнделікті тексеріп, ауру белгілері мен мінез-құлқындағы ауытқуларды анықтау.
2. Жануарларды азықтандыру, суару және тазалау жұмыстарын орындау.
3. Жануарлар ұстайтын орындардың санитарлық жағдайын сақтау.
4. Элементарлы ветеринариялық-алдын алу шараларын жүргізу (тұяқ өңдеу, санитарлық қырқу және т.б.).
5. Азықтандыру мен ұстаудың белгіленген режимін сақтау.
6. Қоршаулардың, суаратын құрылғылардың және басқа да жабдықтардың тұтастығын бақылау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайын ескере отырып, толыққанды азықтандыру рационын қамтамасыз ету.
2. Қойлар мен ешкілерді қарап, денсаулығын бағалау және ауру белгілерін анықтау.
3. Аурулардың алдын алу және алғашқы ветеринариялық көмек көрсету әдістерін қолдану.
4. Қора-жайлар мен жайылымдардың санитарлық-гигиеналық жағдайын бақылап, сақтап отыру.
5. Төлдерге, саулықтар мен ешкілерге (қотандауға дайындау, лактация кезеңі және т.б.) жеке және топтық күтім көрсету.
6. Жануарлардың күйін бағалау және бастапқы есепке алу жұмыстарын жүргізу.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Саулықтар, қошқарлар мен текелерге кешенді күтім ұйымдастыру.
2. Жануарларды жасына және физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес азықтандыру, суару және жайылымға шығару.
3. Саулықтардың тұқымдық сапасын жақсарту шараларын жүргізу.
4. Төл алу көрсеткішін арттыру мақсатында дұрыс күтім мен азықтандыруды қамтамасыз ету.
5. Жануарлардың зоотехникалық және тұқымдық есебін жүргізу.
6. Төлдерді енесінен ажыратқаннан кейін 1,5 жасқа дейінгі кезеңде денсаулығы мен физикалық дамуын бақылау.
Білімдер
3-разрядқа арналған білімдер
1. Қойлар мен ешкілердің анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Жануарлардың физиологиялық жағдайына байланысты азықтандыру мен суарудың нормалары.
3. Қой мен ешкі ұстаудың технологиялары (қорада ұстау, жайылымда ұстау, аралас әдіс).
4. Ауру белгілері және мамандарды хабардар ету тәртібі.
5. Ұсақ малға күтім жасау кезінде жеке гигиена және еңбекті қорғау ережелері.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Қойлар мен ешкілердің анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Ұсақ малға күтім жасауға байланысты зоогигиена және ветеринария негіздері.
3. Азықтандыру мен суарудың нормалары және тәртібі.
4. Қора-жайларды санитарлық ұстауға қойылатын талаптар.
5. Ауру белгілері және жануарларға алғашқы көмек көрсету ережелері.
6. Қой мен ешкіге күтім жасау кезінде қолданылатын құрал-саймандар мен жабдықтар.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің анатомо-физиологиялық ерекшеліктері, негізгі аурулар мен олардың белгілері.
2. Жем-шөптің қоректік құндылығы, өнімділігі мен жасына байланысты азықтандыру нормалары.
3. Төлі, аналық мал, сауын ешкілерге күтім жасауға қойылатын талаптар.
4. Асылдандыру жұмысының және мал сұрыптаудың негіздері.
5. Зоогигиеналық және ветеринарлық күтім ережелері.
6. Еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және малмен жұмыс істеу ережелері.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Аналық мал, төл және өндіруші қошқарлар мен текелерді племзаводтарда ұстау технологиясының ерекшеліктері.
2. Қой мен ешкінің асыл тұқымдық сапасын жақсартудың негізгі әдістері.
3. Племзаводтарда азықтандыру, суару және жаю ұйымдастыру ережелері.
4. Қой шаруашылығы мен ешкі өсірудегі зоотехникалық және асылдандыру есебінің негіздері.
5. Жануарлардың денсаулығы мен өнімділігінің көрсеткіштері және оларды бағалау әдістері.
6. Племқор малды ұстауға қойылатын санитарлық және ветеринарлық талаптар
Машықтар
3-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың жасы, физиологиялық жағдайы мен өнімділік бағытын ескере отырып, әртүрлі ұстау технологияларын (қорада, жайылымда, лагерьлік, серуенсіз және т.б.) қолдану.
2. Таңдалған технологияға сәйкес қора-жайларды, қоршауларды және жайылымдарды дайындау және жабдықтау.
3. Қыста және жазда ұстау жағдайларын (температура, желдету, жарықтандыру және т.б.) тиісті деңгейде қамтамасыз ету.
4. Ұстау параметрлерінің (температура, ылғалдылық, астаулар мен суарғыштардың толуы, қоралардың санитарлық жағдайы) есебін жүргізу.
5. Ұстау технологиясы өзгерген кезде жануарларда стресс пен шамадан тыс жүктемелердің алдын алу бойынша іс-шараларды орындау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау технологиясын (қорада, жайылымда, аралас) ескере отырып, жұмыстарды орындау.
2. Белгіленген санитарлық нормаларға сәйкес қора-жайларды, жабдықтарды және төсеніштерді дайындау.
3. Жануарларды ұстау орындарында қолайлы микроклимат жағдайларын қамтамасыз ету.
4. Ұстау жағдайы өзгергенде жануарларға күтім жасау.
5. Жануарларды ұстауда зоогигиеналық талаптарды сақтау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Қой мен ешкіні байлаулы, бос байлаусыз, қорада, жайылымда және аралас ұстау жағдайларында ұстау технологияларын қолдану.
2. Маусымдық, физиологиялық жағдайын және өнімділік бағытын ескере отырып, ұстаудың ұтымды режимін ұйымдастыру.
3. Қора-жайларда зоогигиеналық нормаларға сәйкес микроклиматты қамтамасыз ету.
4. Қой мен ешкіге арналған ұстау жабдықтары мен құрал-саймандарын пайдалану және қызмет көрсету.
5. Қотандау маусымына дайындық және малды қайта топтастыру жұмыстарына қатысу.
6. Ұстау орындарының, астау-суарғыштардың және төсеніштердің санитарлық жағдайын бақылау.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Қой мен ешкіні әртүрлі ұстау технологияларымен (байлаулы, қорада, жайылымда, аралас) жұмыстарды ұйымдастыру және орындау.
2. Жануарларға арналған қора-жайларда микроклимат пен санитарлық нормалардың сақталуын қамтамасыз ету.
3. Ұстау технологиясына сәйкес жемдеу мен суарудың сапасын бақылау.
4. Әртүрлі ұстау жүйелерінде (мысалы, жазда жайылымда, қыста қорада) аурулардың алдын алу және жануарлардың саулығын сақтау шараларын орындау.
5. Жануарларға әртүрлі жағдайларда күтім жасау.
6. Жануарларды ұстауға қатысты қажетті есеп пен құжаттаманы жүргізу.
Білімдер
3-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстау технологияларының түрлері және олардың ерекшеліктері.
2. Маусымға және жануарлар категориясына байланысты ұстау шарттарына қойылатын талаптар.
3. Ұстау технологиясын таңдауға әсер ететін физиология негіздері.
4. Әр түрлі ұстау жүйелерінде зоогигиеналық нормалар мен санитарлық талаптар.
5. Әр технологияға сәйкес жабдықтар, құрал-саймандар мен қора-жайларға қойылатын талаптар.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың негізгі жүйелері мен технологиялары.
2. Жануарлардың жасына және өнімділігіне байланысты зоогигиеналық ұстау нормалары.
3. Қора-жайлар, жабдықтар мен құрал-саймандарға қойылатын талаптар.
4. Жануарларды ұстаудың маусымдық ерекшеліктері.
5. Ұстау шарттарының мал денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың негізгі технологиялары: жайылым-қора, қора-үйқамақ, жыл бойғы жайылымдық және т.б.
2. Қораларда және жайылым алаңдарында жануарлардың орналасу тығыздығына қойылатын нормативтер.
3. Ұстау шарттарына қатысты зоогигиеналық талаптар (температура, ылғалдылық, жарықтандыру, желдету).
4. Қора-жай мен құралдарды дайындау және дезинфекциялау әдістері.
5. Маусымдық ұстау шарттарын өзгертуге қойылатын талаптар (жаз-күз және қыста-көктем кезеңдері).
6. Жануарлармен жұмыс істеу және жабдық қолданудағы қауіпсіздік негіздері.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың әр түрлі технологияларының ерекшеліктері мен талаптары.
2. Жануарларды ұстауда қолданылатын санитарлық және ветеринарлық нормалар.
3. Мал ұстау орындарындағы микроклимат, жарықтандыру және желдетуге қойылатын талаптар.
4. Ұстау жүйесіне байланысты азықтандыру және суғарудың негіздері.
5. Әртүрлі ұстау шарттарында ауруларды алдын алу және бақылау әдістері.
6. Жануарларды ұстау бойынша зоотехникалық есеп жүргізу және есептілік ережелері.

Машықтар
3 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайы мен жайылымдардың маусымдық ерекшеліктерін ескере отырып, ең тиімді жайылым маршруттары мен кестесін анықтау.
2. Жайылымдардың азықтық сапасы мен қамтамасыз етілуін бағалау.
3. Жайылымда жануарлардың санын бақылау, жарақаттану, жоғалу және аурудың алдын алу.
4. Жайылымның жүктемесін сақтау және жайылым учаскелерін ауыстыру ережелерін орындау.
5. Жануарларды жайылымға және жайылымнан қауіпсіз жеткізу.
6. Жайылымда жануарлардың денсаулығын қадағалап, ауру белгілерін уақтылы анықтау.
4 разрядқа арналған машықтар
1. Ауа райы және жайылымның жағдайын ескере отырып, жайылым маршруттарын анықтау.
2. Қойлар мен ешкілерді күйзеліссіз және жарақатсыз жайылымға өткізу.
3. Жайылымдық жерлердің біркелкі пайдаланылуын бақылау.
4. Жайылым кезінде жануарлардың жағдайын қадағалау.
5. Жануарларды серуендету және тынықтыру режимін сақтау.
5 разрядқа арналған машықтар
1. Жайылымдарды маусым мен жайылым түріне байланысты тиімді пайдалану.
2. Жайылымның жағдайы мен жануарлардың қажеттілігін ескере отырып, қойлар мен ешкілердің жайылым уақытын және маршруттарын жоспарлау.
3. Жайылым режимінің сақталуын қадағалау, артық жемеуден және жайылымның тозуынан сақтану.
4. Жайылымдағы жануарлардың қозғалысы мен қауіпсіздігін ұйымдастыру.
5. Жайылымда жануарлардың жоғалуы мен жыртқыштардан қорғануды қамтамасыз ету.
6. Жайылым мен су көздерінің санитарлық жағдайын бақылау.
6 разрядқа арналған машықтар
1. Маусымдық және ауа райы жағдайларын ескере отырып, қойлар мен ешкілердің жайылымын ұйымдастыру және бақылау.
2. Жайылымдардың тиімді пайдаланылуы үшін оңтайлы маршруттар мен жайылым уақытын анықтау.
3. Жайылымдардың өнімділігін сақтау мақсатында жүктеме нормаларын қадағалау.
4. Жайылым кезінде жануарларды қорғауды ұйымдастырып, олардың жоғалуын болдырмау.
5. Жайылым кезеңіндегі жануарлардың мінез-құлқы мен жағдайын бақылау.
6. Жайылымды ұйымдастыру бойынша есеп жүргізу және құжаттамасын толтыру.

Білімдер
3 разрядқа арналған білімдер
1. Жайылымдардың маусымдық ерекшеліктері және олардың қойлар мен ешкілерді тамақтандыруға әсері.
2. Жануарлардың категориясына байланысты тәуліктік және маусымдық жайылым нормалары.
3. Жайылымды ұйымдастыру және өткізу, малды керу және жайылымды ауыстыру ережелері.
4. Жайылымдардың санитарлық жағдайы мен қорғалу талаптары.
5. Жайылымдағы жануарлардың мінез-құлқы негіздері және ұжымды басқару әдістері.
4 разрядқа арналған білімдер
1. Әртүрлі табиғи-климаттық жағдайларда қойлар мен ешкілердің жайылым ережелері мен әдістері.
2. Тәуліктік жайылым нормалары және жайылымдарға жүктеме.
3. Жер бетінде бағдарлау негіздері.
4. Жануарлардың шаршау және шөлдеуі белгілері.
5. Жайылыммен байланысты аурулардың алдын алу шаралары (мысалы, улану, шөлдеу).
5 разрядқа арналған білімдер
1. Жайылымдық тамақтандыру негіздері және жайылым түрлері (жайылымдық жерлер, шалғындар, шөп шабындықтары).
2. Әртүрлі маусымдарда жайылымды тиімді пайдалану ережелері.
3. Жайылым кезеңіндегі қойлар мен ешкілердің азық және суға физиологиялық қажеттіліктері.
4. Жайылымдағы жануарларды жыртқыштар мен басқа да қауіптерден қорғау әдістері.
5. Климатқа және жылдың уақытына байланысты жануарлардың мінез-құлқы мен қажеттіліктері ерекшеліктері.
6. Жайылымды ұйымдастыру және өткізу кезінде техника қауіпсіздігі ережелері.
6 разрядқа арналған білімдер
1. Әртүрлі климаттық және табиғи жағдайларда қойлар мен ешкілердің жайылым ерекшеліктері.
2. Жайылымдық жерлерді рационалды пайдалану ережелері мен нормалары.
3. Жайылым маусымында жануарлардың азыққа биологиялық қажеттіліктері.
4. Жайылымдарды зақымдауды болдырмау және жайылымдағы жануарлардың ауру қаупін азайту әдістері.
5. Жайылым режимі мен жайылым кестесін ұйымдастыру.
6. Жайылымды ұйымдастыру кезінде зоотехникалық есеп жүргізудің негіздері.
Машықтар
3 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайы, жасы мен өнімділігіне сәйкес суару жұмыстарын ұйымдастыру.
2. Белгіленген нормаларға сай таза әрі балғын судың берілуін қамтамасыз ету.
3. Ұстау жағдайларына қарай (қорада, жайылымда, маусымдық лагерьде) әртүрлі суару тәсілдері мен құралдарын қолдану.
4. Суаратын құрылғылар мен су жүйелерінің техникалық жағдайын бақылау және оларды санитарлық өңдеуден өткізу.
5. Су шығыны мен жануарлардың су тұтынуын есепке алу.
6. Суару процесін ұйымдастыру кезінде ветеринарлық-санитарлық нормалардың сақталуын қамтамасыз ету.
4 разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау режиміне байланысты (жайылымдық, қора-жайылымдық, қоралық) қой мен ешкілерді суаруды ұйымдастыру.
2. Жануарларды қажетті мөлшерде таза әрі балғын сумен қамтамасыз ету.
3. Суаратын жабдықтардың жарамдылығын бақылау және ұсақ ақауларды жою.
4. Су ішетін орындардың санитарлық жағдайын қадағалау.
5. Орталықтандырылған сумен жабдықтау болмаған жағдайда суды дер кезінде жеткізу.
5 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық қажеттіліктерін ескере отырып, оларды тұрақты және дер кезінде суаруды ұйымдастыру.
2. Ұстау жағдайларына қарай (қоралық, жайылымдық, аралас) ең тиімді су көздерін таңдау.
3. Су сапасын және оның санитарлық жай-күйін бақылау.
4. Жануарлардың суға еркін қол жеткізуін және суаратын құрылғылардың жарамдылығын қамтамасыз ету.
5. Жануарлардың мінез-құлқын ескере отырып, ыстық және суық маусымдарда суаруды ұйымдастыру.
6. Су шығынын есепке алу және бақылау жүргізу.
6 разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау түрі мен жағдайына (қоралық, жайылымдық, аралас) байланысты қой мен ешкілерді ұтымды суаруды ұйымдастыру және қамтамасыз ету.
2. Санитарлық талаптар мен жануарлардың биологиялық қажеттіліктеріне сәйкес келетін су көздерін таңдап, дайындау.
3. Тұтынылатын судың сапасы мен мөлшерін бақылау, поилкалар мен су жүйелеріндегі ақауларды уақтылы жою.
4. Суаратын құрылғыларды тұрақты түрде күтіп ұстау және тазарту жұмыстарын ұйымдастыру, судың ластануына жол бермеу.
5. Су шығыны мен суару жүйелерінің жай-күйін есепке алып отыру.
6. Суару жабдықтарымен жұмыс істеу кезінде еңбек қауіпсіздігі мен техника қауіпсіздігі ережелерін сақтау.

Білімдер
3 разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің жасы мен өнімділігіне байланысты су ішу нормалары.
2. Түрлі ұстау жүйелеріне сәйкес суарудың тәсілдері мен технологиялары.
3. Су сапасына және суаратын құрылғыларды санитарлық өңдеуге қойылатын талаптар.
4. Ұсақ малдың су алмасу физиологиясының негіздері.
5. Суару режимінің жануарлар денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
4 разрядқа арналған білімдер
1. Жас ерекшелігіне, физиологиялық жағдайына және маусымға байланысты қой мен ешкінің тәуліктік су тұтыну нормалары.
2. Поилкалардың, су ыдыстарының және су беру жүйелерінің түрлері мен құрылымы.
3. Суаратын құрылғыларды дезинфекциялау және санитарлық өңдеу ережелері.
4. Сапасыз немесе жеткіліксіз судың жануарлар денсаулығына ықтимал салдары.
5. Жайылымдық және қоралық ұстау жағдайында суаруды ұйымдастыруға қойылатын талаптар.
5 разрядқа арналған білімдер
1. Түрлі ұстау жүйелерінде қой мен ешкінің физиологиялық су қажеттіліктері.
2. Су сапасының жануарлардың денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
3. Суаруға арналған технологиялар мен жабдықтар (поилкалар, резервуарлар, су құбырлары жүйесі).
4. Су көздері мен поилкаларды ұстауға арналған санитарлық нормалар мен ережелер.
5. Маусымдық және климаттық жағдайларға қарай суаруды ұйымдастыру ерекшеліктері.
6. Суару жабдықтарымен жұмыс істеу кезінде еңбек қауіпсіздігі ережелері.
6 разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің су алмасу физиологиясының ерекшеліктері.
2. Су сапасы мен суару режимінің жануарлардың денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
3. Жануарларды ұстаудың әртүрлі жүйелерінде суаруды ұйымдастырудың айырмашылықтары.
4. Жануарларға су дайындау және беру бойынша санитарлық-гигиеналық нормалар.
5. Суару жабдықтарының құрылымдық ерекшеліктері және пайдалану ережелері.
6. Су сапасының төмендігі немесе суару режимінің бұзылуынан туындайтын аурулардың алдын алу әдістері.
Деңгей 2
негізгі орта білім

Машықтар
3-разрядқа арналған машықтар
1. Қойлар мен ешкілерді белгіленген тәртіпке сәйкес азықтандыруды, суаруды, тазалауды және жайылымға шығаруды қамтамасыз ету.
2. Жануарларды ұстауға арналған орындарды қолмен және механикаландырылған тәсілмен тазалау.
3. Жануарлардың жалпы денсаулық жағдайын бақылау, ауру белгілерін дер кезінде анықтау.
4. Тұяқтарға, жүнге, желінге және тері жамылғыларына күтім жасау шараларын жүргізу.
5. Зоогигиеналық нормаларды, қауіпсіздік ережелерін және ветеринариялық талаптарды сақтау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарларды күнделікті тексеріп, ауру белгілері мен мінез-құлқындағы ауытқуларды анықтау.
2. Жануарларды азықтандыру, суару және тазалау жұмыстарын орындау.
3. Жануарлар ұстайтын орындардың санитарлық жағдайын сақтау.
4. Элементарлы ветеринариялық-алдын алу шараларын жүргізу (тұяқ өңдеу, санитарлық қырқу және т.б.).
5. Азықтандыру мен ұстаудың белгіленген режимін сақтау.
6. Қоршаулардың, суаратын құрылғылардың және басқа да жабдықтардың тұтастығын бақылау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайын ескере отырып, толыққанды азықтандыру рационын қамтамасыз ету.
2. Қойлар мен ешкілерді қарап, денсаулығын бағалау және ауру белгілерін анықтау.
3. Аурулардың алдын алу және алғашқы ветеринариялық көмек көрсету әдістерін қолдану.
4. Қора-жайлар мен жайылымдардың санитарлық-гигиеналық жағдайын бақылап, сақтап отыру.
5. Төлдерге, саулықтар мен ешкілерге (қотандауға дайындау, лактация кезеңі және т.б.) жеке және топтық күтім көрсету.
6. Жануарлардың күйін бағалау және бастапқы есепке алу жұмыстарын жүргізу.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Саулықтар, қошқарлар мен текелерге кешенді күтім ұйымдастыру.
2. Жануарларды жасына және физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес азықтандыру, суару және жайылымға шығару.
3. Саулықтардың тұқымдық сапасын жақсарту шараларын жүргізу.
4. Төл алу көрсеткішін арттыру мақсатында дұрыс күтім мен азықтандыруды қамтамасыз ету.
5. Жануарлардың зоотехникалық және тұқымдық есебін жүргізу.
6. Төлдерді енесінен ажыратқаннан кейін 1,5 жасқа дейінгі кезеңде денсаулығы мен физикалық дамуын бақылау.
Білімдер
3-разрядқа арналған білімдер
1. Қойлар мен ешкілердің анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Жануарлардың физиологиялық жағдайына байланысты азықтандыру мен суарудың нормалары.
3. Қой мен ешкі ұстаудың технологиялары (қорада ұстау, жайылымда ұстау, аралас әдіс).
4. Ауру белгілері және мамандарды хабардар ету тәртібі.
5. Ұсақ малға күтім жасау кезінде жеке гигиена және еңбекті қорғау ережелері.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Қойлар мен ешкілердің анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Ұсақ малға күтім жасауға байланысты зоогигиена және ветеринария негіздері.
3. Азықтандыру мен суарудың нормалары және тәртібі.
4. Қора-жайларды санитарлық ұстауға қойылатын талаптар.
5. Ауру белгілері және жануарларға алғашқы көмек көрсету ережелері.
6. Қой мен ешкіге күтім жасау кезінде қолданылатын құрал-саймандар мен жабдықтар.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің анатомо-физиологиялық ерекшеліктері, негізгі аурулар мен олардың белгілері.
2. Жем-шөптің қоректік құндылығы, өнімділігі мен жасына байланысты азықтандыру нормалары.
3. Төлі, аналық мал, сауын ешкілерге күтім жасауға қойылатын талаптар.
4. Асылдандыру жұмысының және мал сұрыптаудың негіздері.
5. Зоогигиеналық және ветеринарлық күтім ережелері.
6. Еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және малмен жұмыс істеу ережелері.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Аналық мал, төл және өндіруші қошқарлар мен текелерді племзаводтарда ұстау технологиясының ерекшеліктері.
2. Қой мен ешкінің асыл тұқымдық сапасын жақсартудың негізгі әдістері.
3. Племзаводтарда азықтандыру, суару және жаю ұйымдастыру ережелері.
4. Қой шаруашылығы мен ешкі өсірудегі зоотехникалық және асылдандыру есебінің негіздері.
5. Жануарлардың денсаулығы мен өнімділігінің көрсеткіштері және оларды бағалау әдістері.
6. Племқор малды ұстауға қойылатын санитарлық және ветеринарлық талаптар
Машықтар
3-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың жасы, физиологиялық жағдайы мен өнімділік бағытын ескере отырып, әртүрлі ұстау технологияларын (қорада, жайылымда, лагерьлік, серуенсіз және т.б.) қолдану.
2. Таңдалған технологияға сәйкес қора-жайларды, қоршауларды және жайылымдарды дайындау және жабдықтау.
3. Қыста және жазда ұстау жағдайларын (температура, желдету, жарықтандыру және т.б.) тиісті деңгейде қамтамасыз ету.
4. Ұстау параметрлерінің (температура, ылғалдылық, астаулар мен суарғыштардың толуы, қоралардың санитарлық жағдайы) есебін жүргізу.
5. Ұстау технологиясы өзгерген кезде жануарларда стресс пен шамадан тыс жүктемелердің алдын алу бойынша іс-шараларды орындау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау технологиясын (қорада, жайылымда, аралас) ескере отырып, жұмыстарды орындау.
2. Белгіленген санитарлық нормаларға сәйкес қора-жайларды, жабдықтарды және төсеніштерді дайындау.
3. Жануарларды ұстау орындарында қолайлы микроклимат жағдайларын қамтамасыз ету.
4. Ұстау жағдайы өзгергенде жануарларға күтім жасау.
5. Жануарларды ұстауда зоогигиеналық талаптарды сақтау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Қой мен ешкіні байлаулы, бос байлаусыз, қорада, жайылымда және аралас ұстау жағдайларында ұстау технологияларын қолдану.
2. Маусымдық, физиологиялық жағдайын және өнімділік бағытын ескере отырып, ұстаудың ұтымды режимін ұйымдастыру.
3. Қора-жайларда зоогигиеналық нормаларға сәйкес микроклиматты қамтамасыз ету.
4. Қой мен ешкіге арналған ұстау жабдықтары мен құрал-саймандарын пайдалану және қызмет көрсету.
5. Қотандау маусымына дайындық және малды қайта топтастыру жұмыстарына қатысу.
6. Ұстау орындарының, астау-суарғыштардың және төсеніштердің санитарлық жағдайын бақылау.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Қой мен ешкіні әртүрлі ұстау технологияларымен (байлаулы, қорада, жайылымда, аралас) жұмыстарды ұйымдастыру және орындау.
2. Жануарларға арналған қора-жайларда микроклимат пен санитарлық нормалардың сақталуын қамтамасыз ету.
3. Ұстау технологиясына сәйкес жемдеу мен суарудың сапасын бақылау.
4. Әртүрлі ұстау жүйелерінде (мысалы, жазда жайылымда, қыста қорада) аурулардың алдын алу және жануарлардың саулығын сақтау шараларын орындау.
5. Жануарларға әртүрлі жағдайларда күтім жасау.
6. Жануарларды ұстауға қатысты қажетті есеп пен құжаттаманы жүргізу.
Білімдер
3-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстау технологияларының түрлері және олардың ерекшеліктері.
2. Маусымға және жануарлар категориясына байланысты ұстау шарттарына қойылатын талаптар.
3. Ұстау технологиясын таңдауға әсер ететін физиология негіздері.
4. Әр түрлі ұстау жүйелерінде зоогигиеналық нормалар мен санитарлық талаптар.
5. Әр технологияға сәйкес жабдықтар, құрал-саймандар мен қора-жайларға қойылатын талаптар.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың негізгі жүйелері мен технологиялары.
2. Жануарлардың жасына және өнімділігіне байланысты зоогигиеналық ұстау нормалары.
3. Қора-жайлар, жабдықтар мен құрал-саймандарға қойылатын талаптар.
4. Жануарларды ұстаудың маусымдық ерекшеліктері.
5. Ұстау шарттарының мал денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың негізгі технологиялары: жайылым-қора, қора-үйқамақ, жыл бойғы жайылымдық және т.б.
2. Қораларда және жайылым алаңдарында жануарлардың орналасу тығыздығына қойылатын нормативтер.
3. Ұстау шарттарына қатысты зоогигиеналық талаптар (температура, ылғалдылық, жарықтандыру, желдету).
4. Қора-жай мен құралдарды дайындау және дезинфекциялау әдістері.
5. Маусымдық ұстау шарттарын өзгертуге қойылатын талаптар (жаз-күз және қыста-көктем кезеңдері).
6. Жануарлармен жұмыс істеу және жабдық қолданудағы қауіпсіздік негіздері.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкіні ұстаудың әр түрлі технологияларының ерекшеліктері мен талаптары.
2. Жануарларды ұстауда қолданылатын санитарлық және ветеринарлық нормалар.
3. Мал ұстау орындарындағы микроклимат, жарықтандыру және желдетуге қойылатын талаптар.
4. Ұстау жүйесіне байланысты азықтандыру және суғарудың негіздері.
5. Әртүрлі ұстау шарттарында ауруларды алдын алу және бақылау әдістері.
6. Жануарларды ұстау бойынша зоотехникалық есеп жүргізу және есептілік ережелері.

Машықтар
3 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайы мен жайылымдардың маусымдық ерекшеліктерін ескере отырып, ең тиімді жайылым маршруттары мен кестесін анықтау.
2. Жайылымдардың азықтық сапасы мен қамтамасыз етілуін бағалау.
3. Жайылымда жануарлардың санын бақылау, жарақаттану, жоғалу және аурудың алдын алу.
4. Жайылымның жүктемесін сақтау және жайылым учаскелерін ауыстыру ережелерін орындау.
5. Жануарларды жайылымға және жайылымнан қауіпсіз жеткізу.
6. Жайылымда жануарлардың денсаулығын қадағалап, ауру белгілерін уақтылы анықтау.
4 разрядқа арналған машықтар
1. Ауа райы және жайылымның жағдайын ескере отырып, жайылым маршруттарын анықтау.
2. Қойлар мен ешкілерді күйзеліссіз және жарақатсыз жайылымға өткізу.
3. Жайылымдық жерлердің біркелкі пайдаланылуын бақылау.
4. Жайылым кезінде жануарлардың жағдайын қадағалау.
5. Жануарларды серуендету және тынықтыру режимін сақтау.
5 разрядқа арналған машықтар
1. Жайылымдарды маусым мен жайылым түріне байланысты тиімді пайдалану.
2. Жайылымның жағдайы мен жануарлардың қажеттілігін ескере отырып, қойлар мен ешкілердің жайылым уақытын және маршруттарын жоспарлау.
3. Жайылым режимінің сақталуын қадағалау, артық жемеуден және жайылымның тозуынан сақтану.
4. Жайылымдағы жануарлардың қозғалысы мен қауіпсіздігін ұйымдастыру.
5. Жайылымда жануарлардың жоғалуы мен жыртқыштардан қорғануды қамтамасыз ету.
6. Жайылым мен су көздерінің санитарлық жағдайын бақылау.
6 разрядқа арналған машықтар
1. Маусымдық және ауа райы жағдайларын ескере отырып, қойлар мен ешкілердің жайылымын ұйымдастыру және бақылау.
2. Жайылымдардың тиімді пайдаланылуы үшін оңтайлы маршруттар мен жайылым уақытын анықтау.
3. Жайылымдардың өнімділігін сақтау мақсатында жүктеме нормаларын қадағалау.
4. Жайылым кезінде жануарларды қорғауды ұйымдастырып, олардың жоғалуын болдырмау.
5. Жайылым кезеңіндегі жануарлардың мінез-құлқы мен жағдайын бақылау.
6. Жайылымды ұйымдастыру бойынша есеп жүргізу және құжаттамасын толтыру.

Білімдер
3 разрядқа арналған білімдер
1. Жайылымдардың маусымдық ерекшеліктері және олардың қойлар мен ешкілерді тамақтандыруға әсері.
2. Жануарлардың категориясына байланысты тәуліктік және маусымдық жайылым нормалары.
3. Жайылымды ұйымдастыру және өткізу, малды керу және жайылымды ауыстыру ережелері.
4. Жайылымдардың санитарлық жағдайы мен қорғалу талаптары.
5. Жайылымдағы жануарлардың мінез-құлқы негіздері және ұжымды басқару әдістері.
4 разрядқа арналған білімдер
1. Әртүрлі табиғи-климаттық жағдайларда қойлар мен ешкілердің жайылым ережелері мен әдістері.
2. Тәуліктік жайылым нормалары және жайылымдарға жүктеме.
3. Жер бетінде бағдарлау негіздері.
4. Жануарлардың шаршау және шөлдеуі белгілері.
5. Жайылыммен байланысты аурулардың алдын алу шаралары (мысалы, улану, шөлдеу).
5 разрядқа арналған білімдер
1. Жайылымдық тамақтандыру негіздері және жайылым түрлері (жайылымдық жерлер, шалғындар, шөп шабындықтары).
2. Әртүрлі маусымдарда жайылымды тиімді пайдалану ережелері.
3. Жайылым кезеңіндегі қойлар мен ешкілердің азық және суға физиологиялық қажеттіліктері.
4. Жайылымдағы жануарларды жыртқыштар мен басқа да қауіптерден қорғау әдістері.
5. Климатқа және жылдың уақытына байланысты жануарлардың мінез-құлқы мен қажеттіліктері ерекшеліктері.
6. Жайылымды ұйымдастыру және өткізу кезінде техника қауіпсіздігі ережелері.
6 разрядқа арналған білімдер
1. Әртүрлі климаттық және табиғи жағдайларда қойлар мен ешкілердің жайылым ерекшеліктері.
2. Жайылымдық жерлерді рационалды пайдалану ережелері мен нормалары.
3. Жайылым маусымында жануарлардың азыққа биологиялық қажеттіліктері.
4. Жайылымдарды зақымдауды болдырмау және жайылымдағы жануарлардың ауру қаупін азайту әдістері.
5. Жайылым режимі мен жайылым кестесін ұйымдастыру.
6. Жайылымды ұйымдастыру кезінде зоотехникалық есеп жүргізудің негіздері.
Машықтар
3 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жағдайы, жасы мен өнімділігіне сәйкес суару жұмыстарын ұйымдастыру.
2. Белгіленген нормаларға сай таза әрі балғын судың берілуін қамтамасыз ету.
3. Ұстау жағдайларына қарай (қорада, жайылымда, маусымдық лагерьде) әртүрлі суару тәсілдері мен құралдарын қолдану.
4. Суаратын құрылғылар мен су жүйелерінің техникалық жағдайын бақылау және оларды санитарлық өңдеуден өткізу.
5. Су шығыны мен жануарлардың су тұтынуын есепке алу.
6. Суару процесін ұйымдастыру кезінде ветеринарлық-санитарлық нормалардың сақталуын қамтамасыз ету.
4 разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау режиміне байланысты (жайылымдық, қора-жайылымдық, қоралық) қой мен ешкілерді суаруды ұйымдастыру.
2. Жануарларды қажетті мөлшерде таза әрі балғын сумен қамтамасыз ету.
3. Суаратын жабдықтардың жарамдылығын бақылау және ұсақ ақауларды жою.
4. Су ішетін орындардың санитарлық жағдайын қадағалау.
5. Орталықтандырылған сумен жабдықтау болмаған жағдайда суды дер кезінде жеткізу.
5 разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық қажеттіліктерін ескере отырып, оларды тұрақты және дер кезінде суаруды ұйымдастыру.
2. Ұстау жағдайларына қарай (қоралық, жайылымдық, аралас) ең тиімді су көздерін таңдау.
3. Су сапасын және оның санитарлық жай-күйін бақылау.
4. Жануарлардың суға еркін қол жеткізуін және суаратын құрылғылардың жарамдылығын қамтамасыз ету.
5. Жануарлардың мінез-құлқын ескере отырып, ыстық және суық маусымдарда суаруды ұйымдастыру.
6. Су шығынын есепке алу және бақылау жүргізу.
6 разрядқа арналған машықтар
1. Ұстау түрі мен жағдайына (қоралық, жайылымдық, аралас) байланысты қой мен ешкілерді ұтымды суаруды ұйымдастыру және қамтамасыз ету.
2. Санитарлық талаптар мен жануарлардың биологиялық қажеттіліктеріне сәйкес келетін су көздерін таңдап, дайындау.
3. Тұтынылатын судың сапасы мен мөлшерін бақылау, поилкалар мен су жүйелеріндегі ақауларды уақтылы жою.
4. Суаратын құрылғыларды тұрақты түрде күтіп ұстау және тазарту жұмыстарын ұйымдастыру, судың ластануына жол бермеу.
5. Су шығыны мен суару жүйелерінің жай-күйін есепке алып отыру.
6. Суару жабдықтарымен жұмыс істеу кезінде еңбек қауіпсіздігі мен техника қауіпсіздігі ережелерін сақтау.

Білімдер
3 разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің жасы мен өнімділігіне байланысты су ішу нормалары.
2. Түрлі ұстау жүйелеріне сәйкес суарудың тәсілдері мен технологиялары.
3. Су сапасына және суаратын құрылғыларды санитарлық өңдеуге қойылатын талаптар.
4. Ұсақ малдың су алмасу физиологиясының негіздері.
5. Суару режимінің жануарлар денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
4 разрядқа арналған білімдер
1. Жас ерекшелігіне, физиологиялық жағдайына және маусымға байланысты қой мен ешкінің тәуліктік су тұтыну нормалары.
2. Поилкалардың, су ыдыстарының және су беру жүйелерінің түрлері мен құрылымы.
3. Суаратын құрылғыларды дезинфекциялау және санитарлық өңдеу ережелері.
4. Сапасыз немесе жеткіліксіз судың жануарлар денсаулығына ықтимал салдары.
5. Жайылымдық және қоралық ұстау жағдайында суаруды ұйымдастыруға қойылатын талаптар.
5 разрядқа арналған білімдер
1. Түрлі ұстау жүйелерінде қой мен ешкінің физиологиялық су қажеттіліктері.
2. Су сапасының жануарлардың денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
3. Суаруға арналған технологиялар мен жабдықтар (поилкалар, резервуарлар, су құбырлары жүйесі).
4. Су көздері мен поилкаларды ұстауға арналған санитарлық нормалар мен ережелер.
5. Маусымдық және климаттық жағдайларға қарай суаруды ұйымдастыру ерекшеліктері.
6. Суару жабдықтарымен жұмыс істеу кезінде еңбек қауіпсіздігі ережелері.
6 разрядқа арналған білімдер
1. Қой мен ешкінің су алмасу физиологиясының ерекшеліктері.
2. Су сапасы мен суару режимінің жануарлардың денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
3. Жануарларды ұстаудың әртүрлі жүйелерінде суаруды ұйымдастырудың айырмашылықтары.
4. Жануарларға су дайындау және беру бойынша санитарлық-гигиеналық нормалар.
5. Суару жабдықтарының құрылымдық ерекшеліктері және пайдалану ережелері.
6. Су сапасының төмендігі немесе суару режимінің бұзылуынан туындайтын аурулардың алдын алу әдістері.